Karta 21 kolumn
Powers-Samas to brytyjska firma, która zajmowała się produkcją i sprzedażą urządzeń do przetwarzania danych na kartach dziurkowanych. Ich technologia różniła się od rozwiązań oferowanych przez amerykańską firmę IBM. Maszyny Powers-Samas wykrywały otwory w kartach w sposób całkowicie mechaniczny. Specjalne metalowe szpilki fizycznie opadały w otwory, co wprawiało w ruch zestaw dźwigni i prętów. Wszystkie karty tej firmy posiadały okrągłe dziurki.
Karta 21-kolumnowa była najmniejszą kartą oferowaną przez firmę. Były one odpowiednikiem tak zwanych "kart z odcinkiem" (ang. stub cards) stosowanych przez konkurencję. Takie krótkie karty były bardzo praktyczne w handlu i usługach, gdzie ilość potrzebnych danych była niewielka.
Karta 21 kolumn vs karta 80 kolumn
Karta 40 kolumn
Powers-Samas to brytyjska firma, która zajmowała się produkcją i sprzedażą urządzeń do przetwarzania danych na kartach dziurkowanych. Ich technologia różniła się od rozwiązań oferowanych przez amerykańską firmę IBM. Maszyny Powers-Samas wykrywały otwory w kartach w sposób całkowicie mechaniczny. Specjalne metalowe szpilki fizycznie opadały w otwory, co wprawiało w ruch zestaw dźwigni i prętów. Wszystkie karty tej firmy posiadały okrągłe dziurki. Karta o pojemności 40 kolumn była najpopularniejszym formatem stosowanym przez Powers-Samas. Była ona znacznie mniejsza od standardowych kart IBM i miała wymiary około 11 cm na 5 cm (4,35 na 2 cale). Na tak małej powierzchni mieściło się 40 kolumn, w których można było zakodować dane liczbowe lub tekstowe. Karty te były powszechnie używane przez różne instytucje, na przykład przez Towarzystwo Botaniczne Wysp Brytyjskich do gromadzenia informacji o gatunkach roślin.
Karta 40 kolumn vs karta 80 kolumn
Karta 80 kolumn
Karta 90 kolumn
Karty 90-kolumnowe były ważnym wynalazkiem firmy Remington Rand wprowadzonym w 1930 roku. Powstały one jako bezpośrednia odpowiedź na 80-kolumnowe karty z prostokątnymi otworami firmy IBM. Główną cechą tych kart było wykorzystanie okrągłych dziurek. Remington Rand stosował okrągłe otwory, ponieważ IBM posiadał patent na otwory prostokątne.
Budowa karty 90-kolumnowej była bardzo specyficzna i różniła się od standardu IBM. Dane na karcie były podzielone na dwa poziomy. Każdy z tych poziomów zawierał 45 kolumn danych. Dzięki takiemu układowi na jednej karcie można było zapisać aż 90 znaków. Do kodowania informacji używano 6-bitowego systemu.
Karty 90 kolumn
System ten stał się standardem dla komputerów UNIVAC po tym, jak Remington Rand przejął tę markę. Wiele osób uważało, że kodowanie stosowane na kartach 90-kolumnowych było lepsze niż rozwiązania konkurencji. Karty te cieszyły się dużą popularnością w sektorze handlowym i wojskowym. Korzystały z nich znane amerykańskie domy towarowe, takie jak Macy's czy Lerner Stores. Marynarka Wojenna USA używała ich w biurze zaopatrzenia medycznego oraz w systemie kontroli pocisków Polaris.
Karty 90-kolumnowe pozostały w użyciu znacznie dłużej, niż mogłoby się wydawać. Niektóre systemy oparte na tym formacie działały jeszcze w połowie lat 70-tych XX wieku. Najdłużej przetrwały na wschodnich autostradach w USA, gdzie służyły jako bilety za przejazd. Choć ostatecznie format 80-kolumnowy zdominował rynek, karty 90-kolumnowe odegrały istotną rolę w rozwoju technologii przetwarzania danych.
Karta 96 kolumn
IBM wprowadziło 96-kolumnowe karty w 1969 roku razem z komputerem System/3. Karty te były znacznie mniejsze niż klasyczne modele 80-kolumnowe. Miały one około 6,7 cm wysokości i 8,3 cm szerokości. Zamiast prostokątnych otworów posiadały bardzo małe, okrągłe dziurki o średnicy 1 mm. Dane były zapisywane w trzech rzędach po 32 znaki każdy. Taki układ pozwalał na przechowywanie większej ilości informacji niż starsze standardy konkurencji. Górna część karty była zarezerwowana na wydruk treści czytelnej dla człowieka.
Karta 96 kolumn vs karta 80 kolumn
Do pracy z tymi kartami służyły specjalne maszyny, takie jak rejestrator danych IBM 5496 oraz sorter IBM 5486. Początkowo stosowano 6-bitowy kod BCD, który później rozszerzono do 8 bitów, aby obsługiwać małe litery. Format ten był wykorzystywany głównie w handlu detalicznym i zarządzaniu zapasami. Wynalazek ten nie zyskał dużej popularności poza systemami IBM i został wyparty przez dyskietki już w połowie lat 70-tych XX wieku.
Karta aperturowa
Karta aperturowa to hybrydowe medium, które łączy w sobie cechy karty perforowanej i mikrofilmu. Jest to standardowa karta maszynowa z precyzyjnie wyciętym otworem (aperturą), w którym zamontowana jest pojedyncza klatka mikrofilmu 35mm. Technologia ta została opracowana w 1943 roku na potrzeby wywiadu wojskowego Armii i Marynarki Wojennej USA w celu archiwizacji fotografii o strategicznej wartości militarnej. Z czasem jej kluczowym zastosowaniem stała się archiwizacja wielkoformatowych rysunków technicznych i inżynieryjnych, w tym dokumentacji CAD. Karta aperturowa pełni podwójną funkcję:
- przechowywanie obrazu (mikrofilm zawiera wizualną, czytelną dla człowieka kopię rysunku),
- przechowywanie danych (otwory wybite w pozostałej części karty kodują metadane takie jak numer rysunku, data czy autor, umożliwiając maszynowe sortowanie i indeksowanie).
Karty aperturowe
Karta dzielona
Karty dzielone (karty z odcinkiem, ang. stub cards) to specjalny rodzaj kart dziurkowanych, które posiadały nacięcia ułatwiające oderwanie części karty we wskazanym miejscu. Pierwotnie były to często pełnowymiarowe karty 80-kolumnowe z naciętym fragmentem na jednym lub obu końcach. Po oderwaniu takiego fragmentu z karty głównej powstawała tak zwana "karta krótka". Najbardziej popularnym formatem po oderwaniu odcinka była karta 51-kolumnowa. Rozwiązanie to pozwalało na znaczną oszczędność papieru oraz miejsca podczas przechowywania danych. W systemach brytyjskiej firmy Powers-Samas odpowiednikiem tej technologii były bardzo małe karty 21-kolumnowe.
Karty te były niezwykle użyteczne w handlu i usługach. Wykorzystywano je jako metki do ubrań, bilety lub potwierdzenia odbioru. Często jedna część karty służyła klientowi jako paragon lub pokwitowanie, a pozostała część wracała do firmy w celu przetworzenia przez maszyny. Firma IBM dostarczała urządzenia, które potrafiły obsługiwać zarówno standardowe karty 80-kolumnowe, jak i ich skrócone wersje. Przystosowanie maszyn do czytania różnych formatów zwiększało jednak ich skomplikowanie techniczne. Niektóre karty z odcinkiem były produkowane jako formularze ciągłe. Mogły być one fabrycznie numerowane i dziurkowane, co ułatwiało kontrolę ważnych dokumentów, takich jak czeki bankowe.
Dzięki kartom z odcinkiem programiści i projektanci systemów mogli łączyć funkcję cyfrowego nośnika danych z tradycyjnym dokumentem papierowym dla człowieka. Idea ta była tak skuteczna, że przetrwała w wielu systemach biletowych i rozliczeniowych jeszcze długo po wprowadzeniu nowocześniejszych technologii.
Karta dualna
Karty dualne to specjalne nośniki, które łączyły cechy zwykłego dokumentu papierowego i karty dziurkowanej. Termin ten stosowano do kart, na których zapisywano dane ręcznie lub za pomocą maszyny do pisania w nadrukowanym układzie formularza. Było to tzw. pole dokumentu. Następnie w tej samej karcie dziurkowało się wpisane wcześniej ręcznie dane za pomocą dziurkarki ręcznej.
Karta wstępnie dziurkowana
IBM wprowadziło system Port-A-Punch w 1958 roku jako rozwiązanie do pracy w terenie. Był to kieszonkowy zestaw, który pozwalał na ręczne dziurkowanie kart bez użycia ciężkich maszyn. Kluczowym elementem tego systemu były specjalnie przygotowane karty, które miały fabrycznie nacięte otwory w określonych miejscach. Dzięki temu użytkownik mógł łatwo wypchnąć kawałek kartonika za pomocą prostego rysika. System zaprojektowano tak, aby mieścił się w kieszeni. Było to idealne rozwiązanie do zbierania danych bezpośrednio w miejscu zdarzenia. Kart Port-A-Punch używano powszechnie podczas robienia inwentaryzacji w magazynach i wypełniania ankiet statystycznych.
Karty wstępnie dziurkowane Port-A-Punch z fabrycznie naciętymi otworami
Największą zaletą było wyeliminowanie pośrednich etapów pracy. Programista lub pracownik nie musiał najpierw pisać notatek na papierze, aby potem przepisywać je na dziurkarce. Dane wprowadzane rysikiem były od razu gotowe do odczytu przez maszynę. Istniały nawet specjalne wersje tych kart do pisania programów w języku FORTRAN. Miały one specyficzny układ, w którym dziurkowano tylko co drugą kolumnę. Ponieważ karty programistyczne miały przerwy między danymi, stosowano specjalną instrukcję "SQUEEZE". Pozwalała ona komputerowi zignorować puste kolumny podczas wczytywania kodu.
System ten był bardzo popularny, ponieważ dawał ludziom mobilność w epoce wielkich komputerów. Choć proces był manualny, znacząco przyspieszał wprowadzanie informacji do systemów informatycznych. Pozwalał on na tworzenie dokumentów maszynowych niemal w każdym miejscu i o każdej porze.
Karta elektrograficzna (mark sense)
Karty elektrograficzne, znane również pod nazwą mark sense, były specjalnym rodzajem kart dziurkowanych. Pozwalały one na przesyłanie informacji do maszyny bez konieczności używania dziurkarki. Na powierzchni takich kart nadrukowane były małe owalne pola.
Użytkownik wypełniał te owale ręcznie za pomocą specjalnego ołówka grafitowego. Grafit w ołówku musiał być odpowiedniej jakości, aby przewodzić impulsy elektryczne. Tak przygotowane karty trafiały następnie do specjalnych urządzeń posiadających czujniki, które wykrywały obecność grafitu w zaznaczonych polach.
Gdy maszyna odczytała znak ołówka, automatycznie wybijała na karcie fizyczny otwór w odpowiednim miejscu. Dzięki temu procesowi dane zapisane ręcznie stawały się czytelne dla wszystkich standardowych maszyn liczących i tabulatorów. Technologię tę opracował Reynold B. Johnson, który początkowo był nauczycielem i szukał sposobu na automatyczne sprawdzanie testów. IBM kupiło jego pomysł i wprowadziło na rynek maszynę IBM 805 do oceniania egzaminów.
Karty elektrograficzne stały się bardzo popularne w latach 40, 50 i 60-tych XX wieku. Używano ich powszechnie do spisywania stanów liczników oraz rejestrowania długodystansowych rozmów telefonicznych. Rozwiązanie to było cenione w terenie, ponieważ pozwalało tworzyć dokumenty gotowe do przetworzenia bez ciężkiego sprzętu. Termin "mark sense" był zastrzeżonym znakiem towarowym firmy IBM, dlatego agencje rządowe wolały nazwę "elektrograficzne".
Karty kolorowe
Jaskrawo kolorowe karty dziurkowane były istotnym, fizycznym narzędziem do organizacji pracy i zarządzania kodem źródłowym w czasach, gdy programy komputerowe przechowywano w formie ciężkich, papierowych stosów. Za ich pomocą oznaczano pliki, programy lub istotne fragmenty programu. Najczęściej wykorzystywano je tak, jak jest to opisane w zakładce Programowanie i praca z kartami w sekcji Ułatwienia i utrzymanie porządku. Czasem, w celu łatwej identyfikacji, zapisywano całe pliki lub programy na kartach określonego koloru (np. plik/program A na kartach niebieskich, plik/program B na kartach różowych). Ten sam efekt osiągano, używając kart z zabarwioną jedynie górną krawędzią.
Karty z barwioną górną krawędzią
Karty okolicznościowe
Wiele osób używało niewydziurkowanych kart do notatek, listy zakupów i innych celów. IBM dostrzegł to zapotrzebowanie i wyprodukował karty z liniami do notatek odręcznych, a także z wieloma innymi okazjonalnymi wzorami.
Karty okolicznościowe i karty do notatek