Wraz z pojawieniem się pierwszych komputerów elektronicznych w latach 40-tych XX wieku, karty dziurkowane stały się ich głównym sposobem komunikacji ze światem. Należy pamiętać, że komputery w tamtych czasach nie miały pamięci masowej, klawiatury ani monitora. Chcąc wprowadzić do komputera program do uruchomienia (lub dane, które program będzie przetwarzał) trzeba było go wczytać z kart dziurkowanych za pomocą czytnika kart. Po zakończonej pracy programu komputer dziurkował nowe karty z wynikami pracy. Te karty należało umieścić w tabulatorze drukującym, który drukował wyniki pracy w formie czytelnej dla człowieka. Z czasem wyeliminowano końcowy etap - komputer nie musiał dziurkować już kart z wynikami tylko mógł drukować wyniki bezpośrednio na drukarce.
Najpopularniejsze formaty i zastosowania
W użyciu były różne rodzaje kart i miały setki zastosowań. Poniżej znajdziesz opis kilku najbardziej popularnych typów kart i sposobów ich wykorzystania. Więcej typów kart i dokładniejsze opisy znajdują sie w zakładce Rodzaje kart.
- Karta 80-kolumnowa IBM Najważniejszym standardem w całej branży stała się karta 80-kolumnowa opracowana przez firmę IBM. Została ona wprowadzona w 1928 roku i posiadała 12 rzędów oraz prostokątne otwory. Programiści używali jej przez dziesięciolecia do wprowadzania kodu w językach takich jak FORTRAN czy COBOL. Każda taka karta zazwyczaj odpowiadała jednej linii instrukcji dla maszyny.
- Karta 90-kolumnowa Remington Rand Konkurencyjna firma Remington Rand stworzyła kartę 90-kolumnową dla swoich komputerów UNIVAC. Dziurki na tej karcie miały kształt okrągły, co wynikało z konieczności ominięcia patentów IBM. Dane na niej były zapisywane w dwóch poziomach, a każdy z nich mieścił po 45 znaków. Wiele osób uważało ten system za bardzo wydajny i nowoczesny.
- Karta 96-kolumnowa IBM System/3 W 1969 roku IBM zaprezentowało mniejszą kartę 96-kolumnową dla komputerów System/3. Miała ona niewielkie wymiary i posiadała bardzo małe, okrągłe otwory o średnicy zaledwie 1 mm. Dane były na niej zorganizowane w trzech poziomach po 32 znaki każdy. Choć była to próba unowocześnienia technologii (zwiększenia gęstości zapisu), format ten nie wyparł starszych kart 80-kolumnowych.
- Karty elektrograficzne mark sense Istniały też rodzaje kart ułatwiające komunikację ludzi z maszynami, takie jak karty elektrograficzne mark sense. Użytkownik mógł zaznaczać dane ręcznie za pomocą specjalnego ołówka grafitowego. Następnie specjalne urządzenia wykrywały te znaki i automatycznie wybijały odpowiadające im otwory w karcie.
- Karty aperturowe Do przechowywania dokumentacji technicznej używano kart aperturowych. Posiadały one wycięte okienko, w którym zamontowany był fragment mikrofilmu z rysunkiem inżynierskim. Pozostała część karty zawierała wydziurkowane opisy (metadane), co pozwalało komputerom na szybkie sortowanie i wyszukiwanie konkretnego rysunku.
- Karty z odcinkiem W handlu detalicznym i bankowości popularne były karty z odcinkiem, czyli „stub cards”. Były to karty 80-kolumnowe z nacięciem, które pozwalało na oderwanie części kartonika. Po oderwaniu odcinka zostawała karta krótka, najczęściej o pojemności 51 kolumn.
- IBM Port-A-Punch Do zbierania informacji w terenie służył system IBM Port-A-Punch. Karty do tego systemu miały fabrycznie nacięte miejsca na otwory. Użytkownik mógł samodzielnie wypchnąć kawałek papieru rysikiem, tworząc dokument gotowy dla czytnika komputerowego.
Dzięki tym różnorodnym formatom karty dziurkowane stały się potężnym narzędziem rozwoju cywilizacji w XX wieku. Służyły one do wszystkiego: od rozliczania opłat za autostrady czy energię elektryczną po obliczenia naukowe związane z lotami w kosmos.
Zmierzch technologii
W latach 60-tych XX wieku taśmy magnetyczne zaczęły powoli wypierać karty z roli głównego nośnika do składowania wielkich ilości informacji. W 1969 roku firma IBM próbowała jeszcze odświeżyć technologię, wprowadzając mniejsze, 96-kolumnowe karty o zwiększonej pojemności. Nowy format nie zdobył jednak dużej popularności. Prawdziwy przełom nastąpił na przełomie lat 60/70, gdy wprowadzono terminale z monitorami, które pozwalały na bezpośrednie wpisywanie kodu do pamięci komputera - to znacznie zmniejszyło użyteczność kart.
W kolejnych latach upowszechniły się dyskietki i dyski twarde, które pozwalały na przechowywanie i łatwą edycję plików. To definitywnie zakończyło potrzebę fizycznego noszenia ciężkich pudełek z kartami do pracowni komputerowej.
Era kart dziurkowanych w informatyce ostatecznie dobiegła końca w połowie lat 80-tych XX wieku. W 1984 roku IBM zamknęło swoją ostatnią fabrykę produkującą te nośniki w Stanach Zjednoczonych. Najnowsza karta jaką posiadam jest z roku 1985. Za ostatni, symboliczny incydent użycia kart dziurkowanych uważa się wybory w USA w roku 2000. Dzisiaj karty dziurkowane można spotkać niemal wyłącznie jako zabytki techniki w muzeach lub jako rzadkie obiekty kolekcjonerskie.